Świadczenie postojowe dla osób prowadzących działalność gospodarczą

Jest to jednorazowe świadczenie w wysokości 2 080 zł albo 1 300 zł, które ma Ci zrekompensować utratę przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej.

Kogo dotyczy?

Osób prowadzących działalność gospodarczą, na podstawie prawa przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, jeżeli miały one przestój w następstwie COVID - 19.

Jakie warunki musisz spełnić, aby skorzystać ze wsparcia?

Świadczenie postojowe w wysokości 2 080 zł otrzymasz jeśli:

• Rozpocząłeś prowadzenie działalności gospodarczej przed 1 lutego 2020 r. (nie zawiesiłeś działalności) i przychód, który uzyskałeś w miesiącu przed miesiącem, w którym złożyłeś wniosek o świadczenie postojowe:

• był o co najmniej 15% niższy od przychodu, który uzyskałeś  w miesiącu poprzedzającym,
• nie przekroczył kwoty wyliczonej jako 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłoszonego przez Prezesa GUS na podstawie przepisów o emerytrurach i rentach z FUS obowiązującego na dzień złożenia wniosku.

• Rozpocząłeś prowadzenie działalności gospodarczej przed 1 lutego 2020 r., ale zawiesiłeś ją po 31 stycznia 2020 r. i przychód, który uzyskałeś w miesiącu przed miesiącem, w którym złożyłeś wniosek o świadczenie postojowe, nie przekroczył kwoty wyliczonej jako 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłoszonego przez Prezesa GUS na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS obowiązującego na dzień złożenia wniosku.
• Nie masz innego tytułu do ubezpieczeń społecznych.
• Mieszkasz na terytorium Polski i jesteś obywatelem RP lub masz prawo czasowego lub stałego pobytu na terytorium RP.

Świadczenie postojowe w wysokości 1 300 zł otrzymasz jeśli:

• Rozliczasz podatek kartą podatkową oraz jesteś zwolniony z opłacania podatku VAT.
• Nie masz  innego tytułu do ubezpieczeń społecznych.
• Mieszkasz na terytorium Polski i jesteś obywatelem RP lub masz prawo czasowego lub stałego pobytu na terytorium RP.

Co zyskasz?

• Otrzymasz środki finansowe (2 080 zł albo 1 300 zł), które zrekompensują utratę przychodów z prowadzonej działalności.
• Jednorazową wypłatę otrzymasz na rachunek bankowy.

Jak złożyć wniosek?

• Aby otrzymać świadczenie postojowe musisz złożyć do ZUS wniosek o świadczenie postojowe (RSP-D)  (plik docx 60kb)

• Wnioski o świadczenie postojowe mogą być złożone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych najpóźniej w terminie 3 miesięcy od miesiąca, w którym został zniesiony ogłoszony stan epidemii.
• Wniosek możesz przekazać:

• drogą elektroniczną przez PUE ZUS (skorzystaj z instrukcji) plik docx 700kb
• za pośrednictwem poczty,
• osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty (bez kontaktu z pracownikiem ZUS)

Czy możesz się odwołać od decyzji?

• Jeśli nie zgadzasz się z decyzją odmawiającą świadczenia postojowego, możesz odwołać się do sądu (według zasad Kodeksu Postępowania Cywilnego), za pośrednictwem ZUS. Odwołanie składasz pisemnie w terminie miesiąca od dnia otrzymania decyzji.

Przykład

Pani Krystyna prowadzi wyłącznie zakład fryzjerski. Zakład prowadzi od listopada 2019 r. W lutym wizyty odwołało 25% klientek, a w marcu ponad 50%. Złożyła 20 kwietnia 2020 r. e-wniosek o świadczenie postojowe.

W lutym 2020 r. jej przychody wyniosły 5 000 zł a w marcu tylko 2000 zł, były więc niższe o 60%.

Pani Krystyna otrzyma świadczenie postojowe w wysokości 2 080 zł.

Pani Krystyna spełnia warunki:

• podlega ubezpieczeniom społecznym tylko jako przedsiębiorca,
• rozpoczęła prowadzenie działalności przed 1 lutego 2020 r.,
• jej przychód w marcu spadł więcej niż 15% w stosunku do lutego i nie przekroczył 15 595,74 zł (300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału ogłoszonego przez Prezesa GUS na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS obowiązującego na dzień złożenia wniosku)

Przykład

Pan Zdzisław prowadzi wyłącznie usługi transportu międzynarodowego. Działalność prowadzi od 2017 roku. Ze względu na zagrożenie epidemiczne musiał zawiesić prowadzenie działalności od 16 marca 2020 r. Złożył pod koniec kwietnia e-wniosek o świadczenie postojowe.

W marcu 2020 r. nie osiągnął żadnych przychodów z działalności.

Pan Zdzisław otrzyma świadczenie postojowe w wysokości 2 080 zł.

Pan Zdzisław spełnia warunki:

• podlegał ubezpieczeniom społecznym tylko jako przedsiębiorca,
• rozpoczął prowadzenie działalności przed 1 lutego 2020 r.,
• zawiesił prowadzenie działalności po 31 stycznia 2020 r.,
• jego przychód w marcu wyniósł „0” był więc niższy od 15 595,74 zł (300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału ogłoszonego przez Prezesa GUS na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS obowiązującego na dzień złożenia wniosku)

Przykład

Pan Adam prowadzi zakład szewski. Zakład prowadzi od kwietnia 2015 r. Podatek rozlicza według karty podatkowej i korzysta ze zwolnienia z podatku VAT. Ze względu na zagrożenie epidemiczne w marcu miał mniej klientów. Złożył 1 kwietnia 2020 r. e-wniosek o świadczenie postojowe.

Pan Adam otrzyma świadczenie postojowe w wysokości 1 300 zł.

Pan Adam spełnia warunki:

• podlegał ubezpieczeniom społecznym tylko jako przedsiębiorca,
• rozlicza podatek według karty podatkowej i korzysta ze zwolnienia z podatku VAT, więc przysługuje mu świadczenie postojowe w wysokości 1 300 zł.

Przykład

Pan Mateusz prowadzi sklep spożywczy. Zakład prowadzi od sierpnia 2009 r. Ze względu na stan epidemi w kwietniu jego przychody spadły o 45%. Złożył 18 maja 2020 r. e-wniosek o świadczenie postojowe.

W marcu 2020 r. jego przychody wyniosły 50 000 zł a w kwietniu 27 500 zł, były więc niższe o 45% w stosunku do lutego.

Pan Mateusz nie otrzyma świadczenia postojowego gdyż pomimo, że jego przychody w marcu spadły o 45% w stosunku do marca, to były wyższe niż 15 595,74 zł (300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału ogłoszonego przez Prezesa GUS na podstawie przepisów o emerytrurach i rentach z FUS obowiązującego na dzień złożenia wniosku)

Przykład

Pani Ewelina świadczy usługi kosmetyczne w domu klientki. Działalność prowadzi od 3 lutego 2020 r. Rozlicza się w formie karty podatkowej i opłaca podatek VAT. Ze względu na zagrożenie epidemiczne w marcu spadły jej przychody w stosunku do lutego o 10%. Złożyła 12 kwietnia 2020 r. e-wniosek o świadczenie postojowe.

W lutym 2020 r. jej przychody wyniosły 1 000 zł a w marcu 900 zł, były więc niższe o 10% w stosunku do lutego.

Pani Ewelina pomimo niskich przychodów nie otrzyma świadczenia postojowego za kwiecień 2020 r. gdyż rozpoczęła działalność po 1 lutego 2020 r. oraz jej przychody w marcu spadły o mniej niż 15% w stosunku do lutego 2020 r.

Zwolnienie z obowiązku opłacenia składek ZUS za marzec - maj 2020 r.

Możesz złożyć do ZUS wniosek o zwolnienie z opłacania składek za trzy miesiące - od 1 marca do 31 maja 2020 r.  Zwolnienie dotyczy składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Emerytur Pomostowych.

Kogo dotyczy?

• osób wykonujących działalność pozarolniczą przed 1 lutego 2020 r. i opłacających składki na własne ubezpieczenia,
• płatników składek, którzy prowadzili firmę przed 1 lutego 2020 r. i zgłosili do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 osób na 29 lutego 2020 r.,
• duchownych.

Wypełniasz tylko blok danych, który Ciebie dotyczy.

Jakie musisz spełnić warunki, aby skorzystać ze wsparcia?

• Wykonywałeś działalność pozarolnicza przed 1 lutego 2020 r. i opłacałeś składki na własne ubezpieczenia lub byłeś płatnikiem składek przed tą datą i zgłosiłeś do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 osób na 29 lutego 2020 r. albo jesteś duchownym.
• Gdy opłacasz składki wyłącznie na własne ubezpieczenia Twój przychód z działalności w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek nie może przekroczyć kwoty 15 681 zł., tj. 300% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia brutto.
• Musisz złożyć wniosek do ZUS do 30 czerwca 2020 r.
• Musisz złożyć dokumenty rozliczeniowe za okres marzec-maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. chyba, że zgodnie z przepisami jesteś zwolniony z ich składania.

Ze zwolnienia ze składek nie skorzystają firmy, które znajdowały się w trudnej sytuacji w grudniu 2019 r. i nie regulowały należności, w tym składek pobieranych przez ZUS. Wynika to z regulacji UE.

Jeżeli prowadzisz działalność w sektorze rybołówstwa i akwakultury lub w zakresie produkcji podstawowej produktów rolnych wymienionych w załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przekaż taką informację do ZUS. Informacja ta jest ważna, ponieważ w tych sektorach obowiązują inne progi dopuszczalnej pomocy publicznej. Ich przekroczenie może skutkować koniecznością zwrotu udzielonej pomocy publicznej.

Co zyskasz?

• Zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec- maj 2020 r., znanych na dzień rozpatrzenia wniosku.  
• Przepisy nie przewidują minimalnej i maksymalnej kwoty należności z tytułu składek, którą może objąć zwolnienie, za wyjątkiem osób prowadzących pozarolniczą  działalność i osób z nimi współpracujących oraz duchownych, dla których obejmuje wyłącznie składki od najniższej podstawy ich wymiaru.

Jak złożyć wniosek?

• Aby otrzymać zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek musisz złożyć do ZUS wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek (RDZ) (plik docx 65kb)

• Wniosek o zwolnienie możesz przekazać:

• drogą elektroniczną przez PUE ZUS (skorzystaj z instrukcji plik docx 770kb)
• za pośrednictwem poczty,
• osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty (bez kontaktu z pracownikiem ZUS).

• Do wniosku elektronicznego musisz załączyć informacje wymagane przez Komisję Europejską w związku z  udzielaną pomocą publiczną (Komunikat 2020/C 91 I/01) - załącznik do wniosku RDZ (plik xls 43kb)

Czy możesz się odwołać?

• Jeśli nie zgadzasz się z decyzją odmawiającą zwolnienia z opłacania składek, możesz złożyć wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.  Wystarczy, że złożysz pismo w tej sprawie do placówki ZUS. Masz na to 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Przykład

Spółka komandytowa zajmująca się doradztwem ubezpieczeniowym zatrudnia na 29 lutego 2020 r. 3 pracowników oraz 2 osoby na umowę zlecenia. Prowadzi działalność od listopada 2007 r. Złożyła 6 kwietnia 2020 r. e-wniosek o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Spółka nie znajdowała się w trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019 r. Ma obowiązek składania dokumentów rozliczeniowych do 15 każdego miesiąca za miesiąc ubiegły – dokumenty rozliczeniowe składa zawsze w terminie.

Spółka ma prawo do zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., gdyż zgłoszona była jako płatnik składek przed 1 lutego 2020 r. oraz na 29 lutego 2020 r. zgłoszonych miała do ubezpieczeń społecznych 5 osób (mniej niż 10 ubezpieczonych). Zwolnienie z opłacania składek nastąpi dopiero po złożeniu dokumentów rozliczeniowych.

Przykład

Pan Wiesław prowadzi działalność, w ramach której zajmuje się profesjonalnym coachingiem i mentoringiem dla prezesów firm, szczególnie w zakresie publicznych wystąpień. Prowadzi jednoosobowo działalność gospodarczą od marca 2013 r. i opłaca składki wyłącznie na własne ubezpieczenia. Składki opłaca od najniższej podstawy wymiaru składek. W marcu 2020 r. osiągnął przychód w wysokości 20 tys. zł, w kwietniu 2020 r. przychody wyniosły 10 tys. zł. Pan Wiesław nie znajdował się w trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019 r. Pan Wiesław 20 czerwca złożył e-wniosek o zwolnienie z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r.

Pan Wiesław ma prawo do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r., gdyż:

• zgłoszony był jako płatnik składek przed 1 lutego 2020 r.,
• jego przychody w miesiącu kwietniu (pierwszy miesiąc za jaki wnioskuje o zwolnienie z opłacania składek) były niższe od 15 681 zł.

Nie musi składać dokumentów rozliczeniowych gdyż jest zwolniony z obowiązku ich składania – ZUS sporządza dokumenty za płatnika.

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy – uregulowany specustawą „KoronawirusU”,

W związku z szerzącą się epidemią Koronawirusa premier Mateusza Morawiecki, zapowiedział, że szkoły będą zamknięte do Wielkanocy. Wcześniej premier informował, że jeśli rząd zdecyduje się na przedłużenie przerwy w szkołach, wydłuży okres pobierania dodatkowego zasiłku opiekuńczego dla rodziców dzieci do ósmego roku życia. Jednak na dzień dzisiejszy nie zostały wprowadzone odpowiednie przepisy regulujące tą kwestie dlatego należy stosować te aktualnie obowiązujące.

Na początku należy wskazać że zwykły zasiłek opiekuńczy przysługuje z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad:

1.       dzieckiem lub innym członkiem najbliższej rodziny w razie choroby tych osób,

2.       dzieckiem do ukończenia 8. roku życia w razie nieprzewidzianego zamknięcia szkoły, przedszkola czy żłobka, do którego dziecko uczęszcza, jak również choroby niani lub dziennego opiekuna, jak również porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi lub rodzicowi sprawowanie opieki oraz pobytu małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.

Specustawa natomiast wprowadziła dodatkowy zasiłek opiekuńczy. W przypadku zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których uczęszcza dziecko, z powodu COVID-19, ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem, przysługuje dodatkowy zasiłek opiekuńczy za okres nie dłuższy niż 14 dni.

 Tak więc, dodatkowy zasiłek opiekuńczy:

1.       w chwili obecnej przysługuje przez okres do 14 dni, (prawdopodobnie będzie przedłużony)

2.       obejmuje opiekę nad dzieckiem do ukończenia przez nie 8. roku życia,

3.       jest przyznawany według zasad i w trybie przewidzianym dla „zwykłych” zasiłków opiekuńczych,

4.       okres jego pobierania nie podlega wliczeniu do okresu 60-dniowego rocznego pobierania zasiłku w związku z opieką nad zdrowym dzieckiem do lat 8 w razie braku opieki oraz chorym dzieckiem do ukończenia 14. roku życia.

Co ważne zasiłek opiekuńczy – także ten dodatkowy – nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny. Nie dotyczy to jednak opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.

Za osobę mogącą zapewnić opiekę nie można uznać:

1.       osoby całkowicie niezdolnej do pracy,

2.       osoby chorej,

3.       osoby, która jest niesprawna fizycznie lub psychicznie ze względu na swój wiek,

4.       osoby prowadzącej gospodarstwo rolne,

5.       pracownika odpoczywającego po pracy na nocnej zmianie,

6.       osoby prowadzącej działalność pozarolniczą,

7.       osoby, która nie może regulować czasu pracy w sposób dowolny (ma ustalone godziny pracy),

8.       osoby niezobowiązanej do sprawowania opieki na podstawie przepisów KRO, jeśli odmawia ona sprawowania opieki (np. babcia).

Wniosek o zasiłek dodatkowy powinien zawierać te dane, które wymienia InfOkolZasR. Pracownik przekazuje te informacje pracodawcy, przy czym odnośnie do zamknięcia szkoły, przedszkola czy żłobka nie jest wymagane zaświadczenie z tych placówek, a jedynie oświadczenie pracownika.

Przykładowo, wniosek o przyznanie zasiłku zawiera oświadczenie, czy ubezpieczony pracuje zmianowo oraz w jakich godzinach. Pozwolić ma to na dokonanie oceny, czy każdego dnia opieka wykonywana przez ubezpieczonego jest niezbędna. Stosowanie tych zasad wpływać będzie w praktyce na możliwość korzystania z zasiłku opiekuńczego w dniach pracy, które nie były dniami funkcjonowania szkoły czy przedszkola (weekendy). Nie można przyjąć, że w tych dniach zamknięcie tych placówek wpłynęło na konieczność zapewnienia opieki nad dzieckiem.

Jak informuje ZUS, okresu wypłaty dodatkowego zasiłku opiekuńczego (co do zasady 14 dni) nie wlicza się do ogólnego limitu 60 dni, które przysługują na opiekę nad chorym dzieckiem do lat 14.

W ZUS przygotowano wzór oświadczenia związanego z dodatkowym zasiłkiem opiekuńczym (www.zus.pl):

OŚWIADCZENIE

O SPRAWOWANIU OPIEKI NAD DZIECKIEM W WIEKU DO 8 LAT W ZWIĄZKU Z ZAMKNIĘCIEM Z POWODU COVID-19 ŻŁOBKA, KLUBU DZIECIĘCEGO, PRZEDSZKOLA LUB SZKOŁY

Wypełnij to oświadczenie, jeżeli jesteś rodzicem i ubiegasz się o wypłatę dodatkowego zasiłku opiekuńczego z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat w związku z  zamknięciem z powodu COVID-19 żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza.

Dane wnioskodawcy

PESEL (jeśli nie masz nadanego numeru PESEL podaj serię i  numer dokumentu potwierdzającego tożsamość)  ……………………………………………………………………………………………………………………………………………

Imię i Nazwisko ……………………………………………………………………………………………………………………………………..

Adres  …………………………………………………………………………………………………………………………………………………...

Numer telefonu …………………………………………………………

Oświadczenie                        

Oświadczam, że sprawowałam/em osobistą opiekę nad dzieckiem/ dziećmi w okresie (podaj daty):

od …………………….. do ………………..., od ………………….. do …………………, od ………………….. do ………………………

w związku z zamknięciem z powodu COVID-19  żłobka -  klubu dziecięcego - przedszkola – szkoły^*/.

Dane dziecka/ dzieci (imię, nazwisko, PESEL):

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Oświadczam, że w okresie, za który ubiegam się o zasiłek opiekuńczy:

- był^*/ / nie było^*/ drugiego rodzica / współmałżonka mogącego zapewnić opiekę dziecku/dzieciom.

Drugi rodzic / współmałżonek:

- nie otrzymał dodatkowego zasiłku opiekuńczego^*/,

- otrzymał dodatkowy zasiłek opiekuńczy^*/ z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem / dziećmi w wieku do ukończenia 8 lat w związku z  zamknięciem z powodu COVID-19 żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza za ……………….. dni.

Rachunek bankowy

Podaj swój rachunek bankowy, na który mamy przekazywać zasiłek opiekuńczy:

*/ niepotrzebne skreślić                                                                         

……………………………………………...

                                                                                                          Data i podpis

Koronawirus a zwrot opłat przez biura podróży

Fot. Pixabay

Grzegorz Kamieński

ALIANS S.C. KANCELARIA RADCÓW PRAWNYCH I.P.GIL

2020-03-11

Prezydent podpisał 7.3.2020 r. ustawę z dnia 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej jako: KoronawirusU). Ustawa weszła życie 8.3.2020 r. (Dz. U. 2020, poz. 374).

Ustawa określa zasady i tryb zapobiegania oraz zwalczania zakażenia i rozprzestrzeniania się choroby zakaźnej u ludzi, wywołanej wirusem SARS-CoV-2, w tym zasady i tryb podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia i przecięcia dróg szerzenia się choroby, zadania organów administracji publicznej w zakresie zapobiegania oraz zwalczania tej choroby, uprawnienia i obowiązki świadczeniobiorców, świadczeniodawców oraz osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie zapobiegania oraz jej zwalczania oraz zasady pokrywania kosztów realizacji zadań związanych przeciwdziałaniem COVID-19, w szczególności tryb finansowania świadczeń opieki zdrowotnej dla osób z podejrzeniem zakażenia lub zakażeniem tą chorobą w celu zapewnienia tym osobom właściwego dostępu do diagnostyki i leczenia.

Wprowadzono również rozwiązania odnoszące się do rezygnacji z usług turystycznych. Przepis art. 13 ust. 1 ustawy stanowi, że w przypadku, gdy podróżny odstąpi od umowy w trybie określonym w art. 47 ust. 4 ustawy z 24.11.2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 548, dalej jako: ImprTurU) lub organizator turystyki rozwiąże umowę o udział w imprezie turystycznej w trybie określonym w art. 47 ust. 5 pkt 2 ImprTurU, które to odstąpienie od umowy lub rozwiązanie umowy pozostaje w bezpośrednim związku z wybuchem epidemii wirusa SARS-CoV-2, przedsiębiorcy turystycznemu przysługuje zwrot wpłat przekazanych na Turystyczny Fundusz Gwarancyjny, o którym mowa w ustawie z 22.5.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2214, dalej jako: UbezpObowU).

W powyższych przypadkach, przedsiębiorca może wystąpić do Funduszu o zwrot wpłaty, nie później niż w terminie 60 dni od dnia odstąpienia od umowy lub rozwiązania umowy, o których mowa w art. 13 ust. 1 UbezpObowU.

Wydaje się, że przyjęta regulacja jest niewystarczająca, gdyż odnosi się wyłącznie do zwrotu wpłat przekazanych na Turystyczny Fundusz Gwarancyjny. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że „w ustawie przewidziano również szczególne rozwiązania dotyczące ewentualnych odwołanych podróży pozostających w bezpośrednim związku z wybuchem epidemii wirusa SARS-CoV-2, tak aby należycie zabezpieczyć rynek turystyczny” (s. 2). Budzi jednak poważne zastrzeżenia fakt, że celem ustawodawcy nie stało się zabezpieczenie interesów klientów biur podróży, którzy niejednokrotnie zostaną postawieni przed wyborem, czy jechać na wyjazd turystyczny, co wiąże się z podwyższonym ryzykiem zachorowania, czy też stracić pieniądze, które zostały wpłacone na taki wyjazd.

W aktualnym stanie prawnym, kwestię odstąpienia od umowy wyjazdu turystycznego reguluje przepis art. 47 ImprTurU. Przepis ten stanowi (art. 47 ust. 1-3), że podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej w każdym czasie przed jej rozpoczęciem. Jednocześnie podróżny może zostać zobowiązany do zapłacenia odpowiedniej i uzasadnionej opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej na rzecz organizatora turystyki (ust. 2). W przypadku nieokreślenia w umowie o udział w imprezie turystycznej opłat za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej wysokość tej opłaty odpowiada cenie imprezy turystycznej pomniejszonej o zaoszczędzone koszty lub wpływy z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych. Na żądanie podróżnego organizator turystyki uzasadnia wysokość opłat za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej. W umowie o udział w imprezie turystycznej może zostać wskazana opłata za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej w wysokości zależnej od tego, w jakim czasie przed rozpoczęciem imprezy turystycznej doszło do odstąpienia od umowy o udział w imprezie turystycznej, od spodziewanych oszczędności kosztów oraz spodziewanego dochodu z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych (ust. 3). Opłata podlega potrąceniu z wpłaty dokonanej przez podróżnego.

Z powyższego wynika, że w przypadku odstąpienia od wyjazdu w ostatnich dniach przed wyjazdem, koszty odstąpienia mogą być bardzo wysokie.

W przywołanej ustawie, kwestię odstąpienia od umowy zawartej z organizatorem usług turystycznych w sytuacjach nagłych reguluje przepis art. 47 ust. 4 ImprTurU. Stanowi on, że podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia opłaty za odstąpienie w przypadku wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Podróżny może żądać wyłącznie zwrotu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, bez odszkodowania lub zadośćuczynienia w tym zakresie.

Ustawodawca wskazał w art. 4 pkt 15 ImprTurU, że przez „nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności” należy rozumieć „sytuację pozostającą poza kontrolą strony powołującej się na taką sytuację, której skutków nie można było uniknąć, nawet gdyby podjęto wszelkie rozsądne działania”. Warto także zwrócić uwagę, że w motywie 31 preambuły dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2015/2302 z 25.11.2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych (Dz.Urz.UE.L Nr 326, str. 1) wskazano, że nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności mogą obejmować, na przykład, „działania wojenne, inne poważne problemy związane z bezpieczeństwem, takie jak terroryzm, znaczące zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, takie jak wybuch epidemii poważnej choroby w docelowym miejscu podróży lub katastrofy naturalne, takie jak powodzie lub trzęsienia ziemi, lub warunki pogodowe uniemożliwiające bezpieczną podróż do miejsca docelowego uzgodnionego w umowie o udział w imprezie turystycznej”.

Przy ocenie, czy dane okoliczności mają nieunikniony i nadzwyczajny charakter należy stosować kryteria obiektywne. Komisja Europejska wskazała jednak wprost, że może odnosić się to do epidemii. W razie epidemii wirusa Zika w danym regionie należy zatem uwzględniać to, że konkretna podróżna jest w ciąży przy ocenie możliwości odstąpienia przez nią od umowy o imprezę turystyczną bez ponoszenia kosztów na podstawie art. 47 ust. 4 ImprTurU [zob. Transposition of Directive (EU) No 2015/2302 on Package Travel and Linked Travel Arrangements, Workshop with Member States on 16 February 2017, s. 20].

Niechęć niektórych organizatorów wyjazdów turystycznych do dokonywania zwrotu opłat na podstawie art. 47 ust. 4 ImprTurU rodzi jednak obawy, że klient będzie musiał dochodzić swoich praw na drodze postępowania cywilnego. Zasadność takiego roszczenia wydaje się bezsporna, jednak wiąże się to z koniecznością oczekiwania na

Wydziedziczenie – czyli jak skutecznie wydziedziczyć niewdzięcznego spadkobiercę?

„Jeśli dalej będziesz tak postępował to zobaczysz, w końcu Cię wydziedziczę!” - takie oto sformułowanie w podobnej bądź zbliżonej wersji, słyszał raczej każdy z nas. Nie każdy jednak zdaje sobie sprawę z tego, że skuteczne wydziedziczenie jest niezwykle trudne, a potoczne znaczenie słowa „wydziedziczyć” znacznie różni się od tego jak traktuje je polskie prawo spadkowe. 

Rozpoczynając nasze rozważania trzeba wyjaśnić i rozróżnić dwa pojęcia funkcjonujące w słownictwie potocznym oraz prawniczym, które przez wiele osób są mylnie odbieranie. Należą do nich wydziedziczenie sensu stricte i sensu largo. Dla osób niezajmujących się prawem, na co dzień, wydziedziczenie jest niczym innym jak pominięciem w testamencie osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego. Osoby te uważają również, że samo oświadczenie testamentowe o pozbawieniu prawa do spadku konkretnej osoby (testament negatywny), nawet bez podania przyczyny jest równoznaczne z wydziedziczeniem. Prawda jest jednak z goła inna. Zgodnie z art. 1008 k.c. za wydziedziczenie uważane jest pozbawienie zstępnych (dzieci, wnuków), małżonka lub rodziców prawa do zachowku z przyczyn wymienionych w tym przepisie, o których mowa będzie w dalszej artykułu.

          Zanim jednak przejdziemy do meritum naszych dzisiejszych rozważań wyjaśnić należy, czym jest ów zachowek (art. 991 k.c.). Otóż Zachowek jest uprawnieniem spadkobierców (dzieci, wnuków, rodziców, małżonka), którzy byliby powołani do spadku z ustawy, a zostali pominięci w testamencie, do żądania określonej kwoty pieniężnej od osób, które w wyniku testamentu ten spadek otrzymały. Kwota ta w zależności od tego czy uprawniony spełnia przesłankę małoletniości lub niezdolności do pracy, wynosi 2/3 tego co przypadło by takiej osobie na podstawie dziedziczenia ustawowego lub ½ jeżeli takiej przesłanki nie spełnia. Aby stało się to bardziej przejrzyste i zrozumiałe posłużę się przykładem.

Spadkodawca (wdowiec) powołał do spadku w testamencie osobę spoza rodziny – Z. Trójka jego pełnoletnich dzieci jest wyłącznie uprawniona do zachowku, A, B i C. Udział, który by im przypadał w przypadku dziedziczenia ustawowego wynosi po 1/3 dla każdego z nich. W opisanej sytuacji, biorąc pod uwagę, że żadne z dzieci spadkodawcy nie zostało wydziedziczone i nie otrzymało od niego wcześniej żadnej darowizny to każdemu z nich należy się 1/6 (1/3*1/2=1/6) pozostawionego przez spadkodawcę spadku. Tak więc spadkobierca Z będzie zobowiązany wypłacić każdemu z dzieci równowartość 1/6 otrzymanego od spadkodawcy spadku. Oczywiście nie jest to obligatoryjne, a obowiązek taki powstaje dopiero w momencie gdy spadkobiercy A, B i C wystąpią z takim roszczeniem.

Na przedstawionym powyżej przykładzie dobitnie widać, że mimo tego, iż spadkodawca cały swój majątek przekazał obcej osobie to jego ustawowi spadkobiercy mają łącznie prawo do ½ całego spadku. Natomiast, gdyby spadkodawca w testamencie wydziedziczył swoje dzieci, a wydziedziczenie to byłoby skuteczne. Spadkobierca Z miałby prawo do całego pozostawionego przez spadkodawcę spadku.

Po krótkim przedstawieniu czym jest zachowek skupmy się teraz na interesującym nas wydziedziczeniu. Jak wynika z przepisu 1008 k.c. wydziedziczenie, może nastąpić jedynie w testamencie, a wszystkie inne oświadczenia spadkodawcy pozbawione formy testamentu będą po prostu nieważne. Wypływa z tego wniosek, że wydziedziczenie będzie ważne, gdy zostanie sporządzone jedynie przez spadkodawcę mającego pełną zdolność do czynności prawnych, określaną, jako zdolność testowania. Także możliwość odwołania wydziedziczenia, występuje jedynie w testamencie. Aby tego dokonać spadkodawca ma trzy drogi wyboru. Może:

1. sporządzić nowy testament, w którym odwoła wcześniejsze wydziedziczenie, (odwołanie nie jest to konieczne, ponieważ wystarczy, że w nowym testamencie powoła do spadku osobę wcześniej wydziedziczoną. Testamenty będą sprzeczne, a takim wypadku zgodnie z art. 947 k.c. obowiązują postanowienia testamentu nowego)
2. zmienić testament w taki sposób, że po dotychczasowych postanowieniach, dołoży nowe anulujące wydziedziczenie oraz opatrzy je własnym podpisem,
3. zniszczyć testament.

Najważniejszą jednak rzeczą, którą każdy powinien zapamiętać jest to, że przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z treści testamentu (art. 1009 k.c.) i wypełniać przynajmniej jedną przesłankę określoną w art. 1008 k.c. Przyczyna ta może być wymieniona w sposób ogólny, co znaczy, że testator nie musi używać jakiś ściśle określonych wyrażeń, aby jego wola była spełniona, a wydziedziczenie stało się skuteczne Wystarczy, jeśli na podstawie wykładni da się określić, która z ustawowych przesłanek została przez spadkodawcę zawarta w testamencie. W przypadku, gdy nie będzie to możliwe, wydziedziczenie stanie się nieskuteczne, ale nie spowoduje to od razu nieważności całego testamentu. Rozporządzenia dotyczące innych zagadnień będą ważne, jeśli nie sprzeciwią się przepisom prawa. Testament niezawierający wskazanych przez kodeks przyczyn wydziedziczenia, lub pozbawiony ich wcale, może zostać potraktowany, jako testament negatywny, czyli uprawniający do zachowku. Jednak warunkiem takiego podejścia, jest brak powołania innego spadkobiercy i wola wyłączenia od dziedziczenia, która niewątpliwie występuje.

   Skoro znamy już skutki braku umieszczenia w testamencie przyczyn wydziedziczenia, należy je wreszcie wymienić i pokrótce omówić. Powołany na początku przepis przewiduje trzy grupy przesłanek, które uzasadniają wydziedziczenie. Dwie z nich wypełniają cechę działań ciągłych, a są to zachowania uprawnionych do zachowku, którzy:

1. wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 1008 pkt.1),
2. uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych (art. 1008 pkt. 3).

     Natomiast trzecia z przesłanek odnosi się do zachowania jednorazowego polegającego na dopuszczeniu się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób, umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci (art. 1008 pkt. 2)

    Skupimy się na razie na dwóch pierwszych przyczynach, które charakteryzuje posiadanie tej samej cechy. Obie muszą być uporczywe. Warto, więc wyjaśnić, na czym owa uporczywość polega. Według J. Piątowskiego, takie działanie musi charakteryzować się długością lub powtarzalnością zachowań^. Nie wystarczy tutaj jednorazowe zachowanie wypełniające wyżej określone przesłanki, ponieważ sąd uzna je za niewystarczające do wydziedziczenia.

      Sformułowane w przepisie „postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego” oznacza m.in. czynienie sobie źródła dochodu z kradzieży, alkoholizm, narkomanie, zaniedbywanie własnej rodziny czy prostytucje. Nie musi być skierowane przeciwko spadkodawcy, ale naruszać pewne wartości moralne przyjęte w danym społeczeństwie. Samo jednak wystąpienie tych zachowań jest niedostateczne i aby można było mówić o pełnej przyczynie wydziedziczenia, powinno być jeszcze popełnione wbrew woli spadkodawcy. Przy czym ustawodawca nie określił, w jaki sposób ta dezaprobata powinna być wyrażona. Jak głosi większa część doktryny, nie jest możliwe wydziedziczenie zstępnego np. z powodu oszustwa, jeżeli spadkodawca czerpie z tego również jakąś korzyść. Zatem sąd przy ocenie skuteczności wydziedziczenia bierze pod uwagę sprzeczność czynów z zasadami współżycia społecznego, jego trwały charakter i brak akceptacji przez spadkodawcę.

  Przechodząc do przesłanki niedopełniania względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych, najważniejsze będzie wyjaśnić, jakie to obowiązki ustawodawca miał na myśli. Uzasadnione wydaje się umieścić w tej kategorii, zachowania polegające na zerwaniu kontaktów rodzinnych i wygaśnięciu więzi uczuciowej w normalnych stosunkach rodzinnych. Zgodnie z wyrokiem SN z 7.11.2002 r., II CKN 1397/00, będzie to m.in. kierowanie pod adresem spadkodawcy krzywdzących i nieuzasadnionych zarzutów, wyrzucanie go z domu, wszczynanie częstych awantur oraz brak zainteresowania jego sprawami i udziału w jego życiu, choćby przez brak wizyt w jego miejscu zamieszkania. Duża część doktryny na pierwszym miejscu stawia również brak wypełniania obowiązku alimentacyjnego co jest dość nietypowe, bo zazwyczaj dotyczy on wstępnych dla zstępnych. Z braku występowania zamkniętego katalogu obowiązków należy szukać go w innych ustawach, i niewątpliwie do takich zaliczymy kodeks rodzinny i opiekuńczy. Oprócz wspomnianego wyżej obowiązku alimentacyjnego, reguluje on prawa i obowiązki miedzy małżonkami ( art. 23 i nast. k.r.o.) oraz między rodzicami a dziećmi (art. 87 k.r.o.). Pozwoli nam to na lepszy przegląd obowiązków, bowiem wymienione osoby należą do kręgu uprawnionych do zachowku. Warto tez dodać, że przesłanka wydziedziczenia może zaistnieć zarówno, przed jak i w momencie sporządzania testamentu. Wydaje się to najrozsądniejszym rozwiązaniem z uwagi na opinie, że powinna trwać w momencie jego sporządzenia.

   Ostatnią do omówienia, pozostała przesłanka z art. 1008 pkt. 2 k.c.. Trudności interpretacyjne mogą budzić tutaj dwie kwestie. A mianowicie wyjaśnienie, kto jest osobą najbliższą dla spadkodawcy oraz kwalifikacja katalogu przestępstw wymienionych w tym przepisie.

   Pojęcie osoby najbliższej jak już wcześniej wspomniano nie zostało niestety zdefiniowane przez polskiego ustawodawcę w Kodeksie cywilnym, co również w tej sytuacji zmusza nas do poszukiwania definicji tego terminu w doktrynie. Wykrystalizowały się tutaj dwa stanowiska. Według pierwszego pojęcie osoby najbliższej należy stosować analogicznie do tego zawartego w art. 115 § 11 k.k.. Zgodnie z jego założeniami „osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu”. Jak widać jest to katalog dość szeroki, ale jednak zamknięty, i narzucony przez prawo. Został stworzony na potrzeby prawa karnego, które są inne niż te występujące w prawie spadkowym, co powinno sugerować, że należy odnosić się do niego wyłącznie posiłkowo.

      Dużo trafniejsze wydaje się drugie stanowisko, które dla oceny, kto jest osobą najbliższą spadkodawcy wymaga uwzględnienia okoliczności charakteryzujących konkretna sprawę. Bierze pod uwagę nie więzi formalne wynikające z pokrewieństwa czy powinowactwa, ale realne więzi emocjonalne i uczuciowe łączące spadkodawcę z określoną osobą. Dzięki takiej konstrukcji spadkodawca ma pełną swobodę decydowania, kogo uznać za osobę sobie najbliższą, co pozwala w pełni zrealizować cel zastosowania tego terminu.

    Kolejną kwestią dotyczącej tej przesłanki jest wyjaśnienie czy katalog przestępstw wymienionych przez ustawodawcę jest sztywny. Odpowiedź powinna być przecząca z tego względu, że stosowanie kryteriów formalnych mogłoby prowadzić do dziwnych konsekwencji: oto pod rządami aktualnego kodeksu dokonanie gwałtu nie uzasadniałoby wydziedziczenia, ponieważ stosownie do obecnie obowiązującej regulacji, przestępstwo to nie jest usystematyzowane przeciwko wolności. Nie wszystkie przestępstwa z wymienionego katalogu będzie tez można kwalifikować, jako uzasadniające wydziedziczenie. Trudno, bowiem traktować tak naruszenie miru domowego, (art. 193 k.k.), mimo, iż wchodzi w skład przestępstw przeciwko wolności. Sąd, więc podczas rozpatrywania zasadności wydziedziczenia powinien opierać się jeszcze o poważny charakter przestępstwa, a kryterium tej oceny nie może zależeć od subiektywnych odczuć spadkodawcy, lecz obiektywnych opinii.

          Aby przestępstwo mogło stać się przesłanką wydziedziczenia, wystarczający jest sam fakt jego popełnienia, bez potrzeby stwierdzania go prawomocnym wyrokiem sądu. Jednak, gdy sąd karny wyda wyrok skazujący wobec takiego spadkobiercy, będzie on wiążący dla sądu cywilnego.

          Kończąc  mam nadzieje, że w sposób wyczerpujący udało mi się zaprezentować instytucję wydziedziczenia i wszystkie związane z nią konsekwencję, natomiast wszystkie osoby zaniepokojone zapewnieniem swojego przyszłego spadkodawcy o ich wydziedziczeniu mogą odetchnąć z ulgą, gdyż nie jest to takie łatwe.

Bibliografia:

1. Księżak, Paweł, Zachowek w polskim prawie spadkowym, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012.
2. Skowrońska-Bocian, Elżbieta, Komentarz do Kodeksu cywilnego, Księga czwarta, Spadki, wyd.10, Wielkie Komentarze, Warszawa 2011.
3. Gniewek, Edward, Piotr Machnikowski (praca zbiorowa pod red.) , Kodeks cywilny, Komentarz, wyd. 5, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2013.
4. Kordasiewicz, Bogudar, (praca zbiorowa pod red.) , System Prawa Prywatnego, Prawo Spadkowe, t. 10, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2009.
5. http://polecanyagent.pl/wp-content/uploads/2017/05/prawo.jpg